Financiering mkb tijdens pandemie: overgeleverd aan zichzelf en de overheid

De overheid heeft in 2020 het grootste deel van de financiële klap bij kleine bedrijven tijdens de coronacrisis opgevangen. Banken en ondernemers zelf speelden daarbij een veel kleinere rol dan vaak wordt aangenomen. Dat meldt het Centraal Planbureau (CPB) na een analyse van de balansen van kleine ondernemingen in 2020.

Vooral zwaar getroffen bedrijven ontvingen grote hoeveelheden steun. Bij de meest gesteunde ondernemingen was de ontvangen overheidssteun gemiddeld gelijk aan 60,4 procent van het balanstotaal uit 2019. Ondanks deze steun daalde hun eigen vermogen door forse omzetverliezen met 10,1 procent.

Eigen geld van ondernemers

Banken droegen beperkt bij aan het opvangen van de liquiditeitsproblemen. Bij 77 procent van de meest gesteunde bedrijven nam de hoeveelheid bankleningen in 2020 niet toe. Het onderzoek kon niet vaststellen of dit kwam door een lage vraag naar krediet of door een beperkt aanbod van banken.

Er zijn aanwijzingen dat een deel van de ondernemers zelf extra geld in hun bedrijf heeft gestoken. Bij de meest en gemiddeld gesteunde bedrijven nam de post ‘overige schulden’ gemiddeld toe. Volgens de onderzoekers kan dit erop wijzen dat eigenaren hun ondernemingen nieuwe leningen hebben verstrekt of bestaande leningen minder snel hebben afgelost.

De stijging was echter beperkt. De mediane verandering in deze schuldenpositie was nul bij zowel de zwaarst als gemiddeld gesteunde bedrijven. Dat betekent dat slechts een minderheid van de ondernemers daadwerkelijk extra geld heeft geleend aan hun bedrijf om de crisis op te vangen.

Toename van schulden

Bij gemiddeld gesteunde bedrijven was de toename van deze schulden ongeveer een vijftiende van de ontvangen overheidssteun. Bij de zwaarst getroffen groep bedroeg deze slechts ongeveer een elfde van de steun.

De onderzoekers concluderen dat de overheid in de eerste fase van de coronacrisis de belangrijkste financiële buffer vormde voor kleine bedrijven. Wel plaatsen zij kanttekeningen: de analyse is gebaseerd op jaarrekeningen, kijkt alleen naar de situatie eind 2020 en heeft betrekking op een beperkte groep ondernemingen. De rol van banken en eigenaren kan later in de crisis groter zijn geworden.