PwC: Nederlandse economie is nog sterk maar staat op de tocht

Het Nederlandse ondernemingsklimaat is de afgelopen jaren structureel verslechterd. Nederland staat internationaal nog altijd hoog aangeschreven, maar de voorsprong op concurrerende landen slinkt. Vooral de overheid schiet tekort in voorspelbaarheid en uitvoering. Dat blijkt uit de derde Business Climate Heatmap van PwC, die 67 indicatoren over de periode 2013 tot en met 2025 analyseert.

Tussen 2013 en 2018 werd het ondernemingsklimaat steeds sterker, maar daarna keerde de trend. Na een tijdelijke opleving rond de coronajaren is sinds 2022 geen structureel herstel zichtbaar, aldus PwC De score kwam in 2025 uit op -0,03, tegenover 0,40 in 2017. Volgens PwC gaat het daarmee niet om een tijdelijke economische tegenvaller. Drie opeenvolgende metingen wijzen volgens hoofdeconoom Barbara Baarsma op een structurele verzwakking.

Zevende plaats, maar afstand groeit

Nederland staat in de internationale vergelijking nog altijd op een stevige zevende plaats van 27 landen. Daarmee doet Nederland het beter dan veel andere economieën, waaronder die van Duitsland, België, het Verenigd Koninkrijk, Canada en de Verenigde Staten.

Maar de ranglijst vertelt volgens PwC niet het hele verhaal. Nederland heeft sinds 2013 terrein verloren ten opzichte van landen als Zwitserland, Noorwegen, Luxemburg, Denemarken, Finland en Zweden. Ook de afstand tot deze concurrenten is sinds 2022 verder toegenomen.

Dat is volgens PwC vooral zorgelijk omdat juist deze landen concurreren met Nederland om bedrijven, talent en investeringen. Tegelijkertijd zijn verschillende andere Europese economieën, waaronder Polen, Portugal, Slovenië, Estland en Litouwen, bezig aan een opmars. De Nederlandse zevende plaats is daarmee minder geruststellend dan zij op het eerste gezicht lijkt, zo luidt PwC de alarmbel.

Overheid vormt grootste probleem

De grootste structurele achteruitgang is zichtbaar bij de overheid. De kwaliteit en effectiviteit van overheidsinstituties zijn sinds 2018 vrijwel onafgebroken verslechterd. Het gaat onder meer om de effectiviteit van de overheid, de rechtsstaat, regelgeving en het ondernemingsbeleid.

De knelpunten zijn al jaren bekend: woningbouw, stikstof, energie-infrastructuur, vergunningen en regeldruk. Het ontbreekt vooral aan uitvoeringskracht. Dat heeft directe gevolgen voor bedrijven. Investeringen worden vertraagd, projecten lopen vast en onzekerheid over regelgeving maakt het moeilijker om langetermijnbeslissingen te nemen.

Zwakkere randvoorwaarden

Is onze uitgangspositie hopeloos? Nee, meldt PwC. Nederland heeft volgens de onderzoekers nog altijd belangrijke sterke punten. De beroepsbevolking is hoogopgeleid, het land beschikt over goede internationale verbindingen en digitale infrastructuur en heeft een sterk financieel stelsel. Ook de kennisbasis ontwikkelt zich positief en de opbrengsten van onderzoek en ontwikkeling nemen toe.

Toch vertaalt die sterke uitgangspositie zich onvoldoende in een beter ondernemingsklimaat. Hogere kosten, beperkte fysieke en milieuruimte, problemen bij de uitvoering van overheidsbeleid en een gebrek aan groeikapitaal drukken de concurrentiekracht. Volgens PwC ontstaat daardoor een steeds grotere kloof tussen wat Nederland investeert en wat het daarvoor terugkrijgt.

Groei moet uit productiviteit komen

Een van de belangrijkste opgaven is het verhogen van de arbeidsproductiviteit, aldus PwC. Door vergrijzing kan Nederland voor economische groei steeds minder rekenen op een groter arbeidsaanbod. Technologie, kunstmatige intelligentie en robotisering kunnen daarbij helpen. Ook scholing en beter management zijn volgens PwC noodzakelijk.

Voor ondernemingen betekent dat een verschuiving van de strategie. Groei kan niet langer vooral worden bereikt door meer personeel aan te nemen. Productiviteit, innovatie en technologie worden belangrijker.

Daarnaast moeten bedrijven zich voorbereiden op een structureel onzekerdere wereld. Geopolitieke spanningen, handelsconflicten, cyberdreigingen en verstoringen van toeleveringsketens vragen om meer spreiding van leveranciers en markten en om grotere investeringen in cybersecurity en risicobeheersing.

Concurrentiepositie niet vanzelfsprekend

De belangrijkste conclusie van de Heatmap is daarmee niet dat Nederland zijn positie kwijt is. Integendeel: het land behoort nog steeds tot de internationale top. Maar de trend is ongunstig. Terwijl Nederland kampt met hardnekkige binnenlandse knelpunten, bewegen sommige concurrenten sneller vooruit.

De vraag is daardoor niet alleen waar Nederland vandaag staat, maar vooral hoe snel het land zich weet te verbeteren. Zonder betere uitvoering van beleid, hogere productiviteit en ruimte voor investeringen dreigt Nederland langzaam terrein te verliezen in de internationale strijd om bedrijven, talent en kapitaal.