Carmen Nitzer over leiderschap: ‘Lichaamstaal bepaalt die invloed die jij mag uitoefenen’
Summer School 2026: ‘Fair play in een woelige wereld’ bestaat deze zomer uit drie edities. Tijdens dit zomerprogramma van Sijthoff Accountants Academy, voorheen NBA Opleidingen, stappen financieel leiders even uit de dagelijkse praktijk om samen met experts binnen en buiten hun vakgebied te reflecteren op finance, leiderschap en gedrag.
Een van de sprekers is Carmen Nitzer, expert in leiderschap en communicatie, en auteur van Hoe doet ’ie wat ik wil? Vanuit haar achtergrond als professioneel danser vertaalt zij inzichten uit dans en choreografie naar de dagelijkse praktijk van communicatie en leiderschap.
In aanloop naar Summer School 2026 deelt Nitzer haar visie op invloed zonder hiërarchische macht, geloofwaardige communicatie en de rol van lichaamstaal wanneer finance professionals richting willen geven zonder formeel de baas te zijn.
Lichaamstaal als hefboom voor invloed
Finance professionals moeten steeds vaker adviseren, overtuigen en richting geven zonder dat zij formele beslissingsmacht hebben. Juist in zulke situaties is invloed gebaseerd op de interactie tussen mensen, stelt Carmen Nitzer. Niet alleen wát iemand zegt, maar vooral hoe iemand non-verbaal aanwezig is, bepaalt of anderen zich openstellen voor de boodschap.
“Tussenmenselijke verhoudingen kennen van oudsher een ordening die sterk verankerd is in afhankelijkheid”, zegt Nitzer. “Ik heb jou nodig om mij eten te geven, mij te beschermen omdat je sterker of slimmer bent. Of in liefdesrelaties: ik wil dat je mij ziet, erkent en van mij houdt. Kortom, het is een voortdurende dans van geven en nemen, van jezelf boven de ander stellen, je onderordenen of juist vanuit gelijkwaardigheid met elkaar interacteren.”
Het behouden van vriendschappen en relaties
Elke positie in dat spel is belangrijk om te kunnen innemen, afhankelijk van het doel dat iemand wil bereiken. “Al tijdens het opgroeien leert ieder kind hoe het lichaamstaal kan inzetten om door ouders gewaardeerd te worden, door een groep peers geaccepteerd te worden of om vriendschappen en relaties te behouden.”
Dat gebeurt in eerste instantie met mimiek, stemgebruik, lichaamshouding en de manier waarop mensen zich ten opzichte van elkaar bewegen. “We openen ons voor de ander of grenzen ons juist af om onze autonomie te bewaken. Die subtiele taal van een kleine glimlach, een frons, een gebogen rug of een vooruitgestoken borst registreren we allemaal en daar reageren we voortdurend op.”
Reageren op het non-verbale gedrag
De crux is dat maar weinig mensen zich hiervan bewust zijn, aldus Nitzer. “We reageren op het non-verbale gedrag van de ander, maar weten vaak niet waarop we precies reageren. Daardoor denken we al snel dat het om de inhoud van het gesprek gaat, terwijl de mate van invloed vaak al veel eerder wordt bepaald.”
Daarom noemt ze lichaamstaal een hefboomvaardigheid. “Het is een vaardigheid die niet alleen de kwaliteit van je communicatie vergroot, maar ook bepaalt óf je inhoud überhaupt de kans krijgt om binnen te komen. Door je bewust te worden van je eigen non-verbale gedrag en dit doelgericht in te zetten, vergroot je de kans dat jouw boodschap wordt gehoord én dat de ander openstaat voor wat je te zeggen hebt.”
Reflexmatig in de verdediging schiet
Tegelijk geeft die bewustwording inzicht in de manier waarop iemand zelf reageert op de lichaamstaal van anderen. “Want als jij een frons automatisch interpreteert als persoonlijke afkeuring, is de kans groot dat je reflexmatig in de verdediging schiet. Terwijl je ook bewust kunt kiezen voor een andere reactie, bijvoorbeeld door te zeggen: ‘Ik zie je fronsen. Vertel eens, waar denk je aan?’ Daarmee maak je de stap van een automatische reactie naar een weloverwogen respons.”
Dat verschil bepaalt in haar ogen vaak de kwaliteit van een gesprek. “In negen van de tien gevallen belanden we ongemerkt in een machtsstrijd over onze onderlinge positie, terwijl het veel effectiever is om eerst te onderzoeken waardoor we geraakt worden. Pas daarna kun je bewust kiezen hoe je het gesprek voert, zodat het weer over de inhoud gaat in plaats van over wat we van elkaar vinden.”
In de praktijk ziet zij dat professionals hun invloed vooral onbewust verzwakken doordat ze automatisch reageren op de lichaamstaal van de ander, zonder zich daarvan bewust te zijn. Ze nemen hun eigen fysieke signalen én die van de ander onvoldoende mee in hun communicatie. Wie die signalen leert herkennen en daarop bewust leert reageren, vergroot zijn invloed zonder dat daar formele macht voor nodig is.
Fair play begint bij congruentie
Het thema van Summer School 2026 is Fair play in een woelige wereld. In communicatie gaat fair play niet alleen over wat iemand zegt, maar ook over de vraag of woorden, houding en gedrag met elkaar kloppen. Wanneer die signalen uiteenlopen, ontstaat incongruentie.
“Incongruentie ontstaat niet omdat mensen oneerlijk zijn, maar omdat ze zichzelf proberen te beschermen”, vervolgt Nitzer. “Wanneer wat iemand zegt niet in lijn is met wat iemand doet, spreken we van incongruentie. Je geeft als professional dan twee tegenstrijdige signalen af. Die tegenstrijdigheid leidt tot verwarring in de communicatie. De ander weet letterlijk niet meer welke boodschap hij moet geloven of waarop hij moet reageren. Daarmee neemt je geloofwaardigheid als professional af.”
Toch is incongruentie iets waar iedereen dagelijks mee te maken heeft. “Sterker nog, mensen vertonen het zelf ook regelmatig, vaak zonder dat zij zich daarvan bewust zijn en meestal met de beste bedoelingen.”
Onbewust kleiner dan nodig is
Nitzer noemt het voorbeeld van een finance professional die cijfers moet presenteren aan een CFO en vooraf al verwacht dat er kritische vragen of weerstand zullen komen. “Veel professionals maken zich dan onbewust kleiner dan nodig is, gaan zachter praten of juist sneller en kortaf communiceren. Ons lichaam probeert de verwachte ‘klap’ zo klein mogelijk te maken. We willen de pijn van de reactie van de ander vermijden. Juist daar ontstaat incongruentie: niet omdat we oneerlijk zijn, maar omdat we onszelf proberen te beschermen.”
Hoe kun je als finance professional dan bewuster werken aan geloofwaardigheid, verbinding en draagvlak? Voor Nitzer begint professionele invloed altijd bij zelfwaarneming. “Pas wanneer iemand ziet wat er in zichzelf gebeurt, kan diegene bewust kiezen hoe hij of zij wil reageren. Dat is de basis van zelfmanagement.”
Voel je je zeker over je boodschap?
Dat staat deels los van de inhoud van de boodschap. “Het gaat erom wat je in die context over jezelf denkt en voelt. Voel je je zeker over je boodschap? Vind je dat jij de expertise en de positie hebt om die boodschap te brengen? Heb je het vertrouwen dat de ander bereid is naar je te luisteren? Dan zie je dat meestal ook terug in je lichaamstaal.”
Ontstaat er op een van die vlakken onzekerheid, dan is het belangrijk die eerst onder ogen te zien in plaats van haar te verbergen. “Ik geloof daarom niet in een pokerface als basis voor duurzame samenwerking. Authentiek leiderschap begint niet bij het beheersen van je expressie, maar bij het begrijpen van wat er in jezelf gebeurt.”
Kunnen benoemen wat er speelt
Wanneer iemand zich bewust is van eigen spanning, onzekerheid of frustratie, ontstaat er keuzevrijheid. Iemand kan benoemen wat er speelt, als dat helpend is, of bewust kiezen hoe ermee om te gaan. Lichaamstaal en woorden blijven dan synchroon. Daardoor wordt niet alleen de boodschap helderder, maar verschijnt iemand ook authentiek in de relatie met de ander.
Die voorspelbaarheid en congruentie vormen de basis voor vertrouwen. ”De ander weet waar hij aan toe is en dat vergroot geloofwaardigheid, verbinding en draagvlak. Ook wanneer belangen schuren of mensen het inhoudelijk niet met elkaar eens zijn. Fair play begint wat mij betreft dan ook niet bij het vermijden van spanning, maar bij de moed om congruent aanwezig te blijven wanneer die spanning er wél is.”
Wat betekenen AI, geopolitieke spanningen en economische onzekerheid voor jouw rol als finance professional? Tijdens drie inspirerende dagen op de KNVB Campus verken je, onder leiding van oud-Ajax-CFO Jeroen Slop, met CFO’s en experts hoe je koers houdt, transparant en betrouwbaar blijft en veiligheid creëert. Inclusief verblijf, overnachtingen en maaltijden.
Van deskundigheid naar zichtbare regie
Finance professionals zijn vaak sterk op inhoud, analyse en argumentatie. Toch is inhoud alleen niet altijd genoeg om anderen mee te krijgen. Wie invloed wil uitoefenen, moet niet alleen weten wat hij wil zeggen, maar ook hoe hij aansluit bij de ander.
“Aansluiten bij de ander is key”, zegt Nitzer. “Niet alleen op de content of de inhoudelijke manier van argumenteren, maar vooral op iemands manier van communiceren: zijn of haar modus operandi. De manier waarop iemand spreekt, beweegt en aanwezig is, bepaalt mede of jouw boodschap binnenkomt en of je gehoord wordt.”
Mensen ervaren lichaamstaal die lijkt op die van henzelf vaak als veilig. “Simpelweg omdat we het herkennen en denken te begrijpen. Ons brein krijgt daardoor rust: ‘Deze persoon lijkt op mij, ik snap hoe ik hiermee om kan gaan en weet beter wat ik kan verwachten.’ Dat gevoel van herkenning verlaagt de drempel om open te staan voor de ander. Daarom kan het krachtig zijn om bewust aan te sluiten bij bijvoorbeeld het volume waarop iemand spreekt, de toonhoogte, de snelheid van praten, de mate waarin iemand gebaren gebruikt of juist meer rust en stilte laat zien in zijn gedrag. Dit noemen we spiegelen.”
De stap die nog te maken is
Spiegelen betekent niet dat iemand zichzelf of de eigen persoonlijkheid moet aanpassen of verliezen. “Het betekent dat je regie neemt over het contact met de ander. Je creëert een ingang waardoor de ander zich meer ontspannen voelt en vanuit die verbinding beter in staat is om naar jouw inhoud, advies of boodschap te luisteren. Dat is precies de stap die veel inhoudelijk sterke professionals nog kunnen maken: van alleen deskundigheid naar zichtbare regie. Inhoudelijke kennis en goede argumentatie zijn belangrijk, maar de manier waarop je jezelf positioneert, ruimte inneemt en contact maakt bepaalt vaak of die kennis daadwerkelijk invloed krijgt.”
Wat ze hoopt dat deelnemers na haar sessie meenemen, is het inzicht dat zij veel meer mogelijkheden hebben om zichzelf in gedrag te variëren dan zij vaak denken. Dat zij stijlflexibeler worden. Dat zij leren dat er niet één juiste manier is om overtuigend of professioneel over te komen, maar dat zij bewust kunnen kiezen welke houding, energie en lichaamstaal op dat moment het meest effectief zijn. “Je lijf is daarin letterlijk een instrument dat je dynamischer kunt inzetten om ervoor te zorgen dat je gezien, gehoord en begrepen wordt.”
Stille aanwezigheid als onderschatte vorm
Een recente observatie zette Nitzer opnieuw aan het denken over de rol van lichaamstaal in leiderschap en invloed. Het ging niet om iemand die veel sprak, veel ruimte innam of zichtbaar het voortouw nam. Het ging juist om subtiel uitgesproken waardering voor een andere vorm van aanwezigheid. “Het is bijna een open deur, en toch verbaas ik mij er regelmatig opnieuw over hoeveel impact een subtiel uitgesproken waardering kan hebben.”
Na een training gaf zij een deelnemer een compliment over haar manier van aanwezig zijn. Deze deelnemer was tijdens de sessie niet degene die het meeste sprak. Ze nam rustig het woord wanneer ze iets wilde toevoegen, luisterde aandachtig naar wat anderen zeiden en gaf in haar mimiek niet direct prijs wat ze van alles vond. Toch had haar aanwezigheid een duidelijk effect: ze bracht rust, aandacht en kalmte in de groep.
Goed luisteren, rust brengen en ruimte laten
“Dat raakte mij opnieuw, omdat we in een maatschappij leven waarin zichtbaar zijn, van je laten horen en voor jezelf opkomen vaak hoog gewaardeerd worden. Proactiviteit wordt regelmatig gekoppeld aan degene die als eerste spreekt, veel ruimte inneemt of snel met ideeën komt. Daardoor blijven andere vormen van invloed soms onderbelicht.”
Juist die stille vorm van aanwezigheid is in haar ogen een onderschatte kwaliteit in leiderschap en samenwerking. “Iemand die goed luistert, rust brengt en ruimte laat voor anderen, kan een enorme bijdrage leveren aan de kwaliteit van een gesprek of besluitvorming. Alleen wordt deze kwaliteit minder vaak gezien en minder vaak benoemd.”
Hoe de meeste impact ontstaat
Daar zit voor haar een belangrijke les in rondom lichaamstaal en invloed: invloed zit niet alleen in hoe groot iemand zichzelf maakt, maar ook in hoe bewust iemand aanwezig is. Gezien en gehoord worden betekent niet altijd dat iemand de meeste ruimte inneemt. Soms ontstaat de meeste impact juist doordat iemand ruimte creëert voor de ander.
Daarmee komt de kern van Nitzers bijdrage aan Summer School 2026 samen: invloed begint niet bij harder zenden, maar bij bewuster waarnemen, reageren en aanwezig zijn.
“Mijn uitnodiging aan leiders en professionals is daarom om bewuster te kijken naar de verschillende manieren waarop mensen invloed uitoefenen. Niet alleen de meest zichtbare bijdrage verdient waardering. Door ook de kracht van rustige, aandachtige aanwezigheid te herkennen en uit te spreken, zet je kwaliteiten in het licht die essentieel zijn voor vertrouwen, verbinding en effectieve samenwerking.”
Verdieping: fair play als lichaamstaal voor finance
In een woelige wereld wordt van finance professionals meer gevraagd dan analyse alleen. Wie wil adviseren, overtuigen en richting geven zonder formele macht, moet niet alleen scherp zijn op inhoud, maar ook op aanwezigheid, timing, lichaamstaal en geloofwaardigheid.
Summer School 2026: Fair play in een woelige wereld
Deze zomer verkennen senior finance professionals wat fair play betekent voor leiderschap, besluitvorming en de rol van finance. Met bijdragen van verschillende experts uit finance, leiderschap, ondernemerschap en sport.
Summer School 2026 bestaat uit drie edities, elk op een bijzondere locatie en met een eigen dagvoorzitter. Benieuwd naar alle data, locaties en de complete line-up van sprekers?
Bekijk het programma | Meld je direct aan
Maak kennis met Carmen Nitzer
Trainer, spreker, bewegingsanalist en auteur van Hoe doet ’ie wat ik wil?
Carmen Nitzer traint en coacht professionals in leiderschap en communicatie bij organisaties als De Baak, Gooiconsult, De Nederlandsche Bank, Amsterdam UMC, PwC en KPN. Vanuit haar achtergrond als professioneel danser vertaalt zij inzichten van danser en choreograaf Rudolf von Laban naar de dagelijkse praktijk van communicatie en leiderschap.
Door gebruik te maken van bewegingswetten uit dans en choreografie laat Nitzer zien hoe lichaamstaal bewust en effectief kan worden ingezet om invloed, verbinding en draagvlak te creëren. Onlangs debuteerde zij als auteur met Hoe doet ’ie wat ik wil?, een praktische gids over invloed, verbinding en leiderschap, waarin de lezer leert lichaamstaal te lezen, te interpreteren en doelgericht toe te passen.
Lees meer over haar expertise en cursussen.
Dit artikel verscheen eerder bij Sijthoff Accountants Academy, onderdeel van Sijthoff.
Wat betekenen AI, geopolitieke spanningen en economische onzekerheid voor jouw rol als finance professional? Tijdens drie inspirerende dagen op de KNVB Campus verken je, onder leiding van oud-Ajax-CFO Jeroen Slop, met CFO’s en experts hoe je koers houdt, transparant en betrouwbaar blijft en veiligheid creëert. Inclusief verblijf, overnachtingen en maaltijden.
Personalia
Markt Update
Vragen over adverteren?
Kan ik je van dienst zijn met een toelichting of advies? Bel of mail gerust. Ik neem graag de tijd voor je.
AccountantWeek.nl is onderdeel van Sijthoff Media, dé partner voor (finance) professionals. Benut de vele advertentiemogelijkheden.
Daan Commandeur
Partner Manager