Hoogleraar Dennis Post (Tax & Technology): Robotbelasting of databelasting die de belasting op arbeid vervangt?

AI, cryptovaluta en blockchain stellen ons belastingstelsel voor nieuwe uitdagingen. Want terwijl technologie zich weinig aantrekt van landsgrenzen, is belastingheffing daar nog altijd sterk aan gebonden. Hoogleraar Dennis Post pleit in zijn openbare rede aan Universiteit Nyenrode voor een nieuwe kijk op bestaande fiscale regels en meer internationale samenwerking. Post is daar gestart als hoogleraar Tax & Technology.

Post verwijst bij wijze van voorbeelden naar een ondernemer die vanuit een belastingparadijs met AI-agents wereldwijd zaken doet. Ook vraagt hij aandacht voor een Amerikaans techbedrijf dat zijn diensten voornamelijk in andere landen aanbiedt. Of de inzet van kunstmatige intelligentie door de Belastingdienst. “Het zijn voorbeelden van ontwikkelingen die vragen oproepen over de houdbaarheid van bestaande fiscale wetgeving”, aldus Post

Volgens Post is het een uitdaging dat technologie grenzeloos is, terwijl belastingheffing juist aan landsgrenzen gebonden blijft. Technologie biedt bovendien kansen om belastingprocessen te verbeteren, maar dat moet zorgvuldig gebeuren. “Niemand zit te wachten op een tweede toeslagenaffaire.”

Robotbelasting of databelasting?

Een belangrijk discussiepunt dat Post aanstipte, is hoe AI belast moet worden. Als kunstmatige intelligentie menselijke arbeid op grote schaal vervangt, kunnen de inkomsten uit loonbelasting dalen. Een robotbelasting wordt daarom regelmatig genoemd als mogelijke oplossing.

Post ziet praktische bezwaren. Het is ingewikkeld om vast te stellen wanneer AI menselijke arbeid vervangt en hoe je dat vervolgens belast. Een alternatief zou een databelasting kunnen zijn, waarbij bedrijven belasting betalen op basis van de hoeveelheid data die zij gebruiken. Dat kan mogelijk ook de vervanging van menselijke arbeid door AI afremmen.

Internationale samenwerking noodzakelijk

Ook het gebrek aan internationale afstemming vormt een probleem. Landen nemen vaak zelfstandig fiscale maatregelen, waardoor internationaal opererende bedrijven met een wirwar aan regels te maken krijgen. Volgens Post ligt de oplossing vooral in samenwerking via organisaties als de OESO, de Wereldbank en het IMF. De geopolitieke verhoudingen maken dat echter lastig. Zo liepen eerdere plannen binnen de OESO voor een gezamenlijke belastingaanpak voor grote technologiebedrijven vast door verzet van de Verenigde Staten. Ook China staat terughoudend tegenover internationale afspraken.

Ook instituties als de Belastingdienst en de rechterlijke macht krijgen met grote veranderingen te maken. Technologie kan processen verbeteren en de toegang tot het recht vergroten, maar ook de werkdruk verhogen doordat het aanspannen van bezwaar- en beroepsprocedures eenvoudiger wordt.

Grip krijgen op technologie

Hoe het belastingstelsel er uiteindelijk uit zal zien, blijft volgens Post moeilijk te voorspellen. Eén ding staat voor hem wel wel vast: overheden en instituties moeten tijdig grip krijgen op de gevolgen van nieuwe technologie. Anders dreigen de problemen alleen maar groter te worden.