Frederieke Leeflang: ‘Bestuurders en toezichthouders moeten de voordelen van AI overzien’
AI is allang niet meer alleen een technologisch of operationeel vraagstuk. De keuzes die organisaties nu maken, raken hun businessmodel, strategie, medewerkers en langetermijnwaardecreatie.
Daarmee ligt AI nadrukkelijk op de bestuurstafel, stelt bestuurder, toezichthouder en adviseur Frederieke Leeflang. Daar ligt voor haar nog een belangrijk aandachtspunt: wie AI vooral als risico beschouwt, kan ook de kansen ervan onvoldoende overzien.
Leeflang ziet dat veel bestuurders en commissarissen nog zoeken naar hun eigen rol. Voor haar is die verantwoordelijkheid helder. Bestuurders en toezichthouders moeten niet alleen kaders stellen voor verantwoord AI-gebruik, maar ook begrijpen wat de technologie kan betekenen voor de strategie en toekomstige waarde van de organisatie.
“AI is echt een strategisch vraagstuk.”
Frederieke Leeflang, bestuurder, toezichthouder en adviseur
AI hoort thuis op de bestuurstafel
‘AI is inmiddels niet meer weg te denken van de bestuurstafel’, stelt Leeflang. Daarmee is het volgens haar ook de verantwoordelijkheid van bestuurders en toezichthouders geworden om het voortouw te nemen.
‘Het is echt een strategisch vraagstuk. De kernvragen zijn: wat betekent AI voor onze organisatie, ons businessmodel en wat is de impact op onze strategie? Welke keuzes moeten we dan maken? Hoe kunnen we verantwoord met AI omgaan? En welke invloed heeft AI, zeker ook in positieve zin, op de langetermijnwaardecreatie waar je als bestuur en toezicht verantwoordelijk voor bent?’
Dat laatste krijgt nog te weinig aandacht. ‘AI kan een onderneming, of die nu diensten levert of produceert, ook enorm versterken. Dus niet alleen procesmatig, door processen te automatiseren, maar ook door medewerkers en met name professionals echt beter te maken. Daarmee vervang je ze niet, maar maak je ze beter in hun output.’
Daarvoor moeten bestuurders en toezichthouders wel voldoende begrijpen wat AI kan. ‘Ik zie nog veel toezichthouders die zelf weinig met AI werken of onvoldoende AI-geletterd zijn. Daardoor bestaat het risico dat zij AI als een risico of als onveilig beschouwen en de voordelen niet kunnen overzien.’
Hoe maak je tempo met AI zonder grip te verliezen op investeringen, governance, risico’s en technologische afhankelijkheden? In de boardroomdialoog AI als chefsache bespreken Joris Juttmann en Frederieke Leeflang aan de hand van actuele praktijkcasussen hoe organisaties deze keuzes op bestuurlijk niveau maken.
Toezicht houden zonder innovatie af te remmen
Dat bestuurders en toezichthouders AI moeten omarmen, betekent niet dat zij minder kritisch moeten zijn. Integendeel. Hun rol is juist om innovatie mogelijk te maken en tegelijkertijd de strategische en maatschappelijke randvoorwaarden scherp te houden.
Voor Leeflang begint goed toezicht daarom niet met verbieden, maar met duidelijke spelregels. Teams moeten ruimte krijgen om te experimenteren binnen vooraf bepaalde grenzen.
‘Tegelijkertijd moet al vroeg de dialoog worden georganiseerd tussen business, technologie, risk, legal en toezicht. Zo worden innovatie en beheersing geen opeenvolgende stappen, maar onderdelen van hetzelfde proces.’
Welke vragen horen op de bestuurstafel?
Goed toezicht begint vervolgens met de juiste vragen. Daarbij onderscheidt Leeflang twee perspectieven: strategisch toezicht en risicotoezicht.
Vanuit strategisch perspectief begint het met fundamentele vragen. Welk effect heeft AI op het businessmodel en de strategie? Welke scenario’s zijn denkbaar en welk strategisch antwoord heeft de organisatie daarop? Hoe kan AI worden ingezet om de onderneming te versterken of de strategie te realiseren?
Maar ook de menselijke kant hoort volgens haar nadrukkelijk in dat gesprek thuis. Wat betekent AI voor de kwaliteit van het werk, talent en de ontwikkeling van medewerkers? Hoe worden medewerkers betrokken bij verantwoord AI-gebruik? En hoe zorgt de organisatie ervoor dat mensen voldoende worden opgeleid om AI goed toe te passen?
Vanuit risicoperspectief verschuiven de vragen. Waar wordt AI binnen de onderneming al gebruikt? Is er AI-beleid of een protocol? Hoe wordt AI veilig toegepast? Welke contingency plans zijn er wanneer AI onverantwoord wordt ingezet of medewerkers bedrijfsgeheimen invoeren in openbare systemen? En is de inzet van AI binnen de organisatie verantwoord, ook vanuit duurzaamheidsperspectief?
De kunst is daarmee niet om innovatie vanuit toezicht af te remmen, maar om als bestuurder of commissaris voldoende kennis te hebben om zowel de mogelijkheden als de randvoorwaarden te kunnen beoordelen.
“Hoe kan AI worden ingezet om de onderneming te versterken of de strategie te realiseren?”
AI-geletterdheid is ook een bestuurlijke verantwoordelijkheid
Die vragen kun je alleen goed stellen als je als bestuurder of toezichthouder zelf voldoende begrijpt van AI. Daarom vindt Leeflang het belangrijk dat commissarissen niet op afstand blijven staan van de technologie.
Wie zelf nauwelijks met AI werkt, loopt niet alleen het risico technologische ontwikkelingen onvoldoende te doorgronden. Het wordt ook moeilijker om te beoordelen waar AI daadwerkelijk waarde kan toevoegen, welke vragen aan het bestuur moeten worden gesteld en wanneer ingrijpen nodig is.
AI-geletterdheid is daarmee niet alleen relevant voor medewerkers die dagelijks met de technologie werken. Ook aan de bestuurstafel en in de raad van commissarissen hoort AI-geletterdheid inmiddels bij professioneel bestuur en toezicht.
Voor Leeflang gaat dat bovendien verder dan kennis opdoen over AI. Zelf met de technologie werken heeft haar beeld van het eigen bestuurlijke werk veranderd.
‘AI verrijkt je werk als commissaris en bestuurder’
Wat haar persoonlijk het meest aan het denken heeft gezet, is dan ook niet een nieuw risico of een technologische beperking. Het is hoeveel AI kan toevoegen aan haar eigen dagelijkse rol.
‘Voor mij is het echt zo dat AI je werk als commissaris en bestuurder verrijkt. Met name het sparren en tegelijkertijd door AI worden gewezen op blind spots is uniek. En vooral leren hoe je met goede prompts tot antwoorden komt waarmee je zelf ‘beter’ wordt. Ook de tijdswinst is enorm.’
Dat maakt AI niet alleen een onderwerp waarop bestuurders en commissarissen toezicht moeten houden. Het wordt ook een instrument waarmee zij hun eigen werk kunnen versterken. Wie AI op strategisch niveau wil beoordelen, moet daarom niet alleen begrijpen waar de risico’s liggen, maar ook ervaren welke mogelijkheden de technologie biedt.
Frederieke Leeflang is een zeer ervaren bestuurder, toezichthouder en adviseur en begon haar loopbaan ruim dertig jaar geleden op de Zuidas als advocaat in het mededingingsrecht bij het kantoor dat tegenwoordig Dentons heet. Zij was lange tijd bestuursvoorzitter van het kantoor en ontwikkelde zich vervolgens verder als toezichthouder, onder meer bij Eneco, ABN AMRO, de Algemene Rekenkamer, KWF Kankerbestrijding, de Koninklijke Bibliotheek en SNV Netherlands Development Organisation. Als bestuursvoorzitter was zij actief bij de Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (RSJ), Deloitte Legal en de Nederlandse Publieke Omroep.
Leeflang is gedurende haar loopbaan actief geweest op het snijvlak van publiek en privaat en heeft leidinggegeven aan complexe digitale transities en organisatieveranderingen. Als bestuurder omarmde zij digitale ontwikkelingen en AI. Met de snelle opkomst van AI zag zij ook voor toezichthouders de noodzaak om zich verder in de technologie te verdiepen. Samen met Hemingway en Gaide richtte zij daarom AIvC (AI voor commissarissen) op, een platform gericht op het versterken van toezichthouders en het verantwoord toepassen van AI in de toezichtspraktijk.
Lees meer over haar expertise en programma.
Hoe maak je tempo met AI zonder grip te verliezen op investeringen, governance, risico’s en technologische afhankelijkheden? In de boardroomdialoog AI als chefsache bespreken Joris Juttmann en Frederieke Leeflang aan de hand van actuele praktijkcasussen hoe organisaties deze keuzes op bestuurlijk niveau maken.
Dit artikel verscheen eerder bij Alex van Groningen, onderdeel van Sijthoff.
Praktische cursus voor bestuurders en toezichthouders over strategische keuzes rond AI, governance, risico’s en verantwoordelijkheid, met actuele praktijkcasussen.
Personalia
Markt Update
Vragen over adverteren?
Kan ik je van dienst zijn met een toelichting of advies? Bel of mail gerust. Ik neem graag de tijd voor je.
Daan Commandeur
Partner Manager