Daniëlle Foolen: Waarom bedrijven problemen krijgen als ze alleen kijken naar cijfers

Summer School 2026: ‘Fair play in een woelige wereld’ bestaat deze zomer uit drie edities. Tijdens dit zomerprogramma van Sijthoff Accountants Academy, voorheen NBA Opleidingen, stappen financieel leiders even uit de dagelijkse praktijk om samen met experts binnen en buiten hun vakgebied te reflecteren op finance, leiderschap en gedrag.

Een van de sprekers is Daniëlle Foolen, teamcoach en auteur van Achter de schermen – na fraude en faillissement. Na ruim twintig jaar als financieel bestuurder richt zij zich sinds 2018 op de menskant en de onderstroom in organisaties.

In aanloop naar Summer School 2026 deelt Foolen haar visie op fair play, stille signalen en de rol van finance wanneer cijfers, gedrag en vertrouwen uit elkaar beginnen te lopen.

Cijfers zijn gevolg, geen oorzaak

In haar boek Achter de schermen – na fraude en faillissement laat Daniëlle Foolen zien hoe organisaties in de problemen kunnen raken wanneer de aandacht vooral uitgaat naar cijfers, processen en formele governance. Dat betekent niet dat cijfers onbelangrijk zijn. Wel dat ze vaak laat komen.

“Wat ik in Achter de schermen heb willen laten zien, is dat cijfers vaak pas achteraf vertellen wat er al langer in gedrag speelt. Ze zijn een gevolg, maar geen oorzaak. Die liggen eronder. Als financieel leider kun je dus perfect ‘in control’ lijken, dus de juiste dingen doen en zeggen, terwijl er onder de oppervlakte in de organisatie al erosie plaatsvindt in vertrouwen, eigenaarschap en aanspreekbaarheid.”

Kijken naar onuitgesproken dynamieken

Daarom is het volgens Foolen essentieel om ook naar de onderstroom te kijken: de onuitgesproken dynamieken, spanningen en loyaliteiten die gedrag sturen. Stille signalen die ze vaak ziet, worden in de praktijk vaak te laat herkend. Bijvoorbeeld vermijdgedrag: onderwerpen die consequent worden uitgesteld of omzeild. “De echte pijnpunten komen niet op de agenda en degene die ze steeds aandraagt, raakt moedeloos en/of wordt weggezet als zeurpiet.”

Ook schijnharmonie is zo’n signaal. Iedereen lijkt het eens, mensen zeggen ‘ja’ maar doen ‘nee’. Er is weinig echte dialoog. Daarnaast wijst Foolen op versmalling van perspectief: een eenzijdige focus op bijvoorbeeld het halen van targets, waardoor andere, even belangrijke zaken minder ruimte of aandacht krijgen. Er is dan geen echte ruimte meer voor twijfel of tegenspraak.

“Van een financieel leider vraagt dit dat hij of zij niet alleen kijkt naar wat er is, maar ook nieuwsgierig is naar wat juist ontbreekt.”

Finance als geweten van de organisatie

Het thema van Summer School 2026 is ‘Fair play in een woelige wereld’. In organisaties gaat fair play niet alleen over regels volgen, maar ook over vertrouwen, veiligheid en het bespreekbaar maken van patronen die onder de oppervlakte spelen.

Financieel leiders kunnen volgens Foolen daarin een bijzondere rol spelen, omdat zij vaak het hele veld overzien. “Zij kunnen in die helikopterview juist de verbinding maken tussen partijen en belangen. Ze zijn de eersten die toegang hebben tot alle onderdelen van een organisatie: mensen, systemen, processen en de resultaten. Ze zouden daarmee als eersten de signalen en daarmee de patronen kunnen zien.”

Het verschil maken betekent voor haar dat financieel leiders de voorbeeldfunctie van het geweten durven pakken. In de praktijk betekent dat:
– Vragen stellen waar anderen stil blijven
– Twijfel legitimeren, ook als dat tempo of resultaat onder druk zet
– Ruimte creëren voor ongemak, zonder het meteen op te lossen
– Patronen benoemen, niet alleen incidenten

“Dat vraagt om emotionele intelligentie: kunnen waarnemen wat er speelt zonder direct te oordelen. En om systemisch bewustzijn: begrijpen dat gedrag geen toeval is, maar vaak een logische uitkomst van een onderliggend patroon, dat meestal zowel bij het individu speelt als in de organisatie.”

Summer School 2026: Fair play in een woelige wereld | 15-17 juli, Zeist

Wat betekenen AI, geopolitieke spanningen en economische onzekerheid voor jouw rol als finance professional? Tijdens drie inspirerende dagen op de KNVB Campus verken je, onder leiding van oud-Ajax-CFO Jeroen Slop, met CFO’s en experts hoe je koers houdt, transparant en betrouwbaar blijft en veiligheid creëert. Inclusief verblijf, overnachtingen en maaltijden.

Bekijk het programma | Meld je aan

Risico in wat niet zichtbaar wordt

Tijdens haar sessie bij Summer School 2026 laat Foolen zien hoe financiële leiders risicofactoren eerder kunnen herkennen en bespreekbaar maken. Zij hoopt dat deelnemers gaan zien dat risico niet alleen zit in cijfers, processen of compliance. Risico zit ook in wat niet zichtbaar wordt gemaakt en in wat financieel leiders met hun zintuigen kunnen waarnemen. “

Als ze deze capaciteiten, dit bewustzijn, ontwikkelen en op de juiste manier inzetten, is hun bereik en invloed veel groter dan ze zich misschien realiseren.” Foolen hoopt vooral dat deelnemers intuïtieve signalen eerder serieus nemen. Dat ze vaker onderzoekende vragen stellen zonder oordeel, in plaats van direct te analyseren en ‘er wat van te vinden’. En dat zij de moed vinden om het niet-weten te delen en het ongemak op te zoeken door zelfreflectie.

“Voor mij is het teken dat de sessie echt iets in beweging heeft gezet als iemand na afloop zegt: ‘Ik realiseer me dat ik al langer iets zag, maar het niet onder woorden kon brengen en er dus niets mee deed. Dat ga ik anders doen.’ Of: ‘Ik ga mijn gevoel serieuzer nemen.’”

Zelfreflectie als boardroomrisico

Een recente observatie die Foolen opnieuw aan het denken zette over vertrouwen en fair play in financieel leiderschap, ging over een CEO van een bedrijf waarvan het aandeel met meer dan 50 procent was gedaald en die het steeds had over ‘communicatieproblemen’.

“De signalen zijn dat de kritiek op het businessmodel keer op keer op anderen wordt geprojecteerd. Bijvoorbeeld op aandeelhouders die het niet snappen of op de pers. Wat hier ontbreekt, is dat de hand in eigen boezem wordt gestoken en dat er wordt gekeken naar de informatie die de markt of critici aanreiken om het bedrijf beter te maken voor alle stakeholders.”

Hoe succesvol een CEO ook is, zelfreflectie is onontbeerlijk om een breder perspectief te houden en alle stakeholderbelangen te dienen, stelt Foolen. “Oog hebben voor de machtsdynamiek in de boardroom, is iets wat de CFO, controller of accountant beter zou kunnen zien, benoemen en er consequenties aan verbinden. Het gedrag van een leider met weinig zelfreflectie is op de lange termijn namelijk eerder destructief dan constructief.”

Daar raakt fair play de kern van finance: verder kijken dan de cijfers, patronen benoemen en verantwoordelijkheid zichtbaar maken.

Lees ook: Jeroen Slop RA over fair play onder druk: ‘Dat hoeft toch niemand te weten? Dan is het gesprek ten einde’

Dit artikel verscheen eerder bij Sijthoff Accountants Academy, onderdeel van Sijthoff.

Summer School 2026: Fair play in een woelige wereld | 15-17 juli, Zeist

Wat betekenen AI, geopolitieke spanningen en economische onzekerheid voor jouw rol als finance professional? Tijdens drie inspirerende dagen op de KNVB Campus verken je, onder leiding van oud-Ajax-CFO Jeroen Slop, met CFO’s en experts hoe je koers houdt, transparant en betrouwbaar blijft en veiligheid creëert. Inclusief verblijf, overnachtingen en maaltijden.

Bekijk het programma | Meld je aan