Vincent Wanders RA: ‘AI verbetert controle, maar legt de lat voor accountants ook hoger’

AI, data-analyse en de daarbij horende wet en regelgeving ontwikkelen zich in hoog tempo. Voor accountants en auditors betekent dat niet alleen nieuwe kansen, maar ook nieuwe verantwoordelijkheden. Hoe houd je grip op databetrouwbaarheid, governance en compliance, terwijl AI steeds dieper ingrijpt in processen, besluitvorming en controle?

Voor drs. Vincent Wanders RA, managing partner bij Compliant&More en lid van de stuurgroep AccountTech van de NBA, is dat allang geen vrijblijvende ontwikkeling meer. Wie als accountant met AI wil werken, moet niet alleen begrijpen wat de technologie kan, maar ook onder welke voorwaarden je die verantwoord, controleerbaar en vaktechnisch zuiver inzet. We spreken hem over de impact van AI op audit, het belang van data governance en de vraag hoe accountants in control blijven bij de toepassing van AI, risico’s en compliance.

AI dwingt accountants tot nieuwe scherpte
De impact van AI op het vak is volgens Wanders direct zichtbaar. “De kwaliteit van de controle gaat ontzettend vooruit. Je gaat veel meer zien. Maar het is ook een eis om AI-geletterd te zijn.” Tegelijkertijd verandert ook de economische realiteit van het vak. “Je hoort nu ook rumoer, bijvoorbeeld rond de controle van KPMG, die zegt: jullie gebruiken AI, dus de controle kan 20 procent goedkoper. Je gaat dus prijsdruk voelen, en om je rol en markt te behouden, is AI een buitengewoon relevante ontwikkeling.”

Een van de belangrijkste redenen om in beweging te komen ligt ook aan de klantkant. “Je klant werkt er ook mee, dus je moet begrijpen wat het betekent voor jouw controle en voor jouw klant en wat daar technologisch gebeurt.” Daar zit ook meteen een risico. “Stel dat een klant heel druk is met AI en geen rekening houdt met ethische aspecten, de AI Act of de AVG. Of misschien zelfs data manipuleert met AI. Hoe houd je daar als accountant dan grip op? Juist die vraag zie ik nog onvoldoende terug in de praktijk. Het is daarom heel belangrijk voor ons mooie vak om daarin voor te gaan.”

Daar horen ook duidelijke interne randvoorwaarden bij. “Dat moet natuurlijk allemaal in een beveiligde omgeving met al dan niet schone data. Die voorwaarden zijn belangrijk en dat moet vaktechnisch kloppen.”

Waar begin je en hoe houd je grip?
Veel accountants en auditors zien de kansen van AI, maar lopen in de praktijk nog vast op de eerste vraag: waar begin je? “Waar moeten we nou eigenlijk starten? Op welke regelgeving moeten wij ons richten? Daarna volgen de inhoudelijke uitdagingen, dus ook de vraag, hoe richt ik dat controleproces nou in? Wij als accountants documenteren alles, maar met AI ga je dat nog een paar keer extra doen. Dat is qua audittrailing, filing en wetskennis wel belangrijk.”

Daarbij spelen ook de fundamentele beginselen van het beroep een rol. “Je moet denken aan vakbekwaamheid, objectiviteit en vertrouwelijkheid. Stel je voor dat je in ChatGPT werkt en de data van jouw klant ergens in een search wordt weergegeven. Dít zijn uitdagingen waar we mee te maken hebben.” Tegelijkertijd benadrukt hij dat het geen reden is om stil te blijven staan. “Er zijn voldoende mogelijkheden om ermee te werken, dus we kunnen gewoon aan de slag.”

Van regels naar een werkbare aanpak
In zijn praktijk en onderwijs adviseert Wanders accountants onder meer over thema’s als data governance, data-integriteit, monitoring, uitlegbaarheid en relevante kaders zoals Standaard 315, DORA, NIS2 en de EU AI Act. De vraag is alleen: hoe help je professionals om vanuit al die regels en technische termen tot een werkbare aanpak in hun eigen praktijk te komen?

De complexiteit zit niet alleen in technologie, maar vooral in de combinatie met governance, verantwoordelijkheid en organisatieverandering, legt hij uit. “Data moeten volledig, juist, actueel en consistent zijn. Dat klinkt natuurlijk prachtig, maar wíj zijn degenen die dat als accountant mede vaststellen. Dus de vraag gaat nu ook over: Hoe heeft jouw klant het geregeld? Wie is data-verantwoordelijk? Wie is eigenaar van de specifieke bedrijfsdata?”

Die combinatie van techniek en organisatie maakt het in zijn ogen complexer dan voorheen. Daarom zet hij sterk in op praktische toepasbaarheid. Belangrijk daarbij is dat compliance niet het einddoel is. “Het voldoen aan regels is niet het doel. Het goed omgaan met die regels, dat is waar het om gaat. En hoe je daar consistentie in ontwikkelt en compliance proof wordt.”

De accountant krijgt een breder werkterrein
Voor Wanders breekt voor het accountantsvak een nieuwe periode aan. “Door het toekomstig hoger gebruik van AI gaan we onze focus meer verleggen naar andere dan alleen financiële aspecten binnen de onderneming.”

“We gaan naar een volgende fase in het geven van zekerheid bij informatie. Ten eerste hebben we natuurlijk de toepassing van AI bij de klant: vindt dat plaats binnen ethische regels, normen en de wettelijke regels? Het andere is data-eigenaarschap: wie gaat er over het onderhoud van de data, en het juist vastleggen van de data? Kortom: er gaat dus meer operationele data geaudit worden. Denk aan resilience, duurzaamheidsdata, fraude, de inschatting van de continuïteit en het naleven van de governance.”

Ook ziet hij duidelijke thema’s opkomen in de markt. “Als je kijkt naar wat de grote  consultancy firms ontwikkelen, dan zie je twee thema’s: AI en resilience. Dat zijn begrippen die we steeds meer terug gaan zien.”

AI in Control | Voor accountants en auditors

AI verandert audit en accountancy in hoog tempo. Zonder grip op data, governance en compliance nemen ook de risico’s toe. In deze eendaagse cursus leer je hoe je AI-toepassingen verantwoord beoordeelt, data-integriteit bewaakt en met meer zekerheid adviseert over de betrouwbare inzet van AI binnen organisaties. Praktisch, actueel en direct toepasbaar, met een concrete use case en een gastspreker.

Bekijk het programma | Meld je direct aan

AI in audit en finance: hetzelfde belang, andere eisen
Samen met Innes Rinkes RA CIA, senior internal auditor bij KPN, verzorgt Wanders voor Sijthoff Accountants Academy de programma’s AI in Control | Voor accountants en auditors en AI in Control | Voor de financiële functie. Het ene richt zich op accountants en auditors, het andere op finance professionals. Hij ziet overeenkomsten tussen beide doelgroepen, maar benadrukt vooral de verschillen. “Het belang is wel hetzelfde”, stelt hij. “Maar de eisen die aan accountants worden gesteld zijn anders: dat zijn beroepseisen, zij controleren en toetsen aan de norm. Daarnaast is er ook een samenstelpraktijk, en de integriteit van die data en wat je rapporteert heeft veel meer hygiëne-eisen vanuit de beroepseisen dan de controllers of CFO-functie.”

Hoewel AI extra eisen stelt aan de manier waarop accountants werken, biedt de technologie tegelijk veel nieuwe mogelijkheden. Hij noemt twee sprekende voorbeelden van risicoanalyses op basis van sectorinformatie en wereldwijde datasets. Zo kun je AI gericht vragen: “Ik ben een bouwbedrijf, kun jij op basis van acht Nederlandse bouwbedrijven die een jaarverslag deponeren aangeven wat hun risico’s zijn, en of die risico’s ook voor mij van toepassing zijn?”

Verbanden leggen tussen vergelijkbare instellingen
Een ander voorbeeld komt van EY. Daar zijn van banken wereldwijd risicoprofielen opgesteld, waarna AI verbanden kan leggen tussen vergelijkbare instellingen. “Ik ben consumentenbank A of zakenbank B”, schetst hij. “Dan gaat AI aan de slag en zegt: wat interessant, er zijn hier een paar banken in Italië en Japan die met dezelfde risico’s te maken hebben, en die heb jij hier in Nederland niet. Is dat te verklaren? Dat is een heel belangrijke ontwikkeling.”

Maar dat vraagt wel om extra controle. “De bron bewaken en ook de validatie van uitkomsten worden steeds relevanter. En je moet kunnen uitleggen hoe je tot een conclusie komt. Dus ook hier nemen de eisen aan audit trailing, documentatie en reproduceerbaarheid verder toe.”

OSINT wordt relevanter, maar vraagt om bronbewustzijn
Daarnaast benoemt hij het gebruik van Open Source Intelligence, ofwel OSINT: het stellen van gerichte vragen aan publieke online bronnen. Dat kan bijvoorbeeld gaan over waarderingsvraagstukken, door prijzen te toetsen aan wat online zichtbaar is in bijvoorbeeld webshops. Maar ook reputatieonderzoek hoort daarbij, bijvoorbeeld de vraag of een controleklant in opspraak is geraakt.

“Dan heb je op dat moment wel inzicht”, zegt hij. “Tegelijkertijd moet je dat wel goed doen, want zoekresultaten op internet en via Google zijn zo ingericht binnen Europese privacywetgeving, dat je het recht hebt om vergeten te worden.” Wie OSINT toepast, moet dus begrijpen dat online informatie niet altijd volledig is en zorgvuldig omgaan met bronkeuze en interpretatie.

Daarmee onderstreept Wanders ook een bredere les uit de cursus. “Dat zit in drie dingen: begrijpen waar AI technisch en inhoudelijk over gaat, weten wat er op compliancegebied speelt, en kunnen sturen op de toepassing ervan in de praktijk. Niet alleen door jezelf, maar ook door medewerkers. Juist daar moet je als organisatie begrip, beheersing en controle op hebben.”

Waar AI direct het verschil maakt
Wanders is stellig op welk gebied AI de grootste impact gaat hebben. “Frauderisico’s zijn een ongelooflijk relevant thema. Met goede LLM’s, agents en koppelingen tussen financiële en operationele systemen kun je veel eenvoudiger fraude detecteren.”

Hij licht een voorbeeld van Rabobank uit, dat hem positief verraste: een systeem dat medewerkers ondersteunt in het uitvoeren van de werkzaamheden, zoals klantintakes. “Hier stelt het compliancepakket steeds vragen: wat doet de klant? Met wie doet de klant zaken? Als de klant dat doet, heb je dan dit? Houd je nu rekening met die aspecten?”

Naar welke rekeningen geld wordt overgemaakt
“Stel je voor”, licht hij verder toe. “De klant doet zaken met Hongarije, houd je er dan rekening mee dat daar ook met een sanctieland als Rusland zaken gedaan kan worden? Naar welke rekeningen wordt er geld overgemaakt of van welke ontvangen? Wat staat er in de belangrijke contracten? Heb je die contracten gezien?”

Daarnaast ziet hij grote mogelijkheden in het analyseren van complexe contracten. “We hebben contracten ingelezen en de highlights komen eruit. Ook verschillen tussen contracten. Zo kun je heel goed nagaan wat het effect is op de jaarrekening en dus voor je controle. Stel dat je tot de conclusie komt dat alle contracten met afnemers in een bepaalde periode aflopen. Wat is dan het gevolg voor de continuïteit of voor de klantgevoeligheid? Wat is het zicht op en de actie voor verlenging? En denk daarbij ook aan leasecontracten, waarbij de regelgeving wordt aangepast. Op welke wijze heeft dat impact op de jaarrekening?”

Dat past volgens hem ook in een bredere ontwikkeling. “Het duiden van dit soort informatie wordt nu veel eenvoudiger. Je beweegt als accountant dan ook wellicht meer richting consultancy, dichter op advies en interpretatie en op meer gebieden.”

Lees ook: Laat AI werken, bepaal zelf de koers: dr. Roland van der Vorst over nieuwsgierigheid, ervaring en menselijk oordeel

AI in Control | Voor accountants en auditors

AI verandert audit en accountancy in hoog tempo. Zonder grip op data, governance en compliance nemen ook de risico’s toe. In deze eendaagse cursus leer je hoe je AI-toepassingen verantwoord beoordeelt, data-integriteit bewaakt en met meer zekerheid adviseert over de betrouwbare inzet van AI binnen organisaties. Praktisch, actueel en direct toepasbaar, met een concrete use case en een gastspreker.

Bekijk het programma | Meld je direct aan

Dit artikel verscheen eerder bij Sijthoff Accountants Academy, onderdeel van Sijthoff.