Vincent Wander RA: Gouden kans AI omarmen, maar niet ongebreideld

AI en data-analyse bieden zowel accountants als andere finance professionals enorme mogelijkheden. Forecasting, reporting en risicobeheer kunnen sneller en scherper. Maar zodra definities schuiven, data onbedoeld gaan rondzwerven of verantwoordelijkheden onduidelijk blijven, verandert winst in onzekerheid.

Volgens drs. Vincent Wanders RA, managing partner bij Compliant&More en actief in de stuurgroep AccountTech van de NBA, is dat precies de kern van het moment. Finance hoeft niet op de rem te staan, integendeel. Wie met AI aan de slag gaat, moet wel weten waar hij begint, welke risico’s hij accepteert en hoe hij betrouwbare data, governance en wetgeving borgt.

De kansen zijn ongekend, de onrust ook
Veel organisaties zien de kansen van AI, maar ervaren tegelijk ook ongemak. De technologie biedt snelheid en nieuwe inzichten, terwijl de vragen over grip en betrouwbaarheid alleen maar toenemen. In gesprekken met accountants merkt Wanders dat die spanning heel concreet wordt.

“Financials vragen zich af: waar moet ik beginnen? Intussen zien financiële leiders dat er intern al veel medewerkers mee bezig zijn. En dan is de conclusie: wie van mijn mensen is waarmee bezig, en waarom? Het is nu in deze beginfase free flow.”

Een hele serie zorgen
Daaronder zit een serie concretere zorgen: wat zijn onze risico’s nou eigenlijk? Wat gebeurt er met data? Waar belanden die precies? Wie gebruikt welke tools? En hoe voorkom je dat gevoelige informatie buiten de organisatie terechtkomt?

“Stel dat iemand aan een AI-tool vraagt: kun je eens aangeven wat de toekomst is van bedrijf X, en dat blijkt jouw bedrijf te zijn, en er rollen onbedoeld jouw gegevens uit. Dat zou zomaar kunnen, want al die data worden gebruikt door de AI-modellen.”

Kansen voor de dagelijke productiviteit
Tegelijkertijd ziet hij daar ook “een gouden kans voor de business”. Niet alleen voor analyses en rapportages, maar ook voor dagelijkse productiviteit. Een financieel directeur  met twintig mensen op de administratie denkt dan al snel door naar de vervolgvragen: hoeveel mensenwerk blijft er straks nog over, wat betekent dat voor de rol van medewerkers en hoeveel capaciteit blijft er uiteindelijk nog nodig?

Dat is voor Wanders geen theoretisch vraagstuk meer. Hij noemt het veelzeggende voorbeeld van iemand bij een energiebedrijf, verantwoordelijk voor inkoop en monitoring. “Die heeft gewoon een agent gebouwd en na een uur of twee werken op een dag is hij eigenlijk klaar. Zulke voorbeelden laten zien hoe groot de verschuiving op de werkvloer kan worden.”

Goed koppelen aan het financiële systeem
De conclusie is dubbel. “Ja, je hebt integere data nodig, dat kost moeite. Je moet ook nog voldoen aan de nieuwe wetgeving en aan de AVG, de AI Act en cybersecurity-eisen. Maar wie AI in een veilige omgeving goed weet te koppelen aan operationele en financiële systemen, krijgt zoveel nieuwe en andere inzichten. De kansen zijn ongekend.”

In een recent interview op FM.nl over eisen die AI stelt aan accountants en controllers, benadrukt Wanders het onderscheid tussen accountants en auditors enerzijds en finance professionals anderzijds. Het belang is hetzelfde, maar de eisen verschillen wezenlijk. Waar accountants sterk gebonden zijn aan vaktechnische eisen, hebben finance professionals aan de voorkant meer ruimte.

Vragen qua creativiteit en mindset
“Auditors hebben te maken met vaktechnische eisen. Die moeten ze naleven, en dan hebben we het over audit trailing en onderbouwing: er moet echt bewijs zijn. Controllers en CFO’s hebben die onderbouwing uiteraard ook nodig, maar kunnen veel vrijer en creatiever met AI werken. “Juist daar zit hun kans”, aldus Wanders. “Dit gaat ervoor zorgen dat je het ook op een creatieve manier in kan gaan zetten, maar dat gaat ook iets vragen van jouw mensen qua creativiteit en mindset.”

“Waar een traditionele verschillenanalyse vaak blijft hangen in de constatering dat iets duizend meer of duizend minder is, kan AI je helpen met vragen als: hoe is dat verschil ontstaan? Wat is de oorzaak? Wat gebeurde er in de operatie? Finance heeft meer vrije speelruimte en kan op deze manier sneller je bedrijf of instelling doorprikken.”

Waar AI in finance ongemerkt ontspoort
AI en data-analyse kunnen forecasting, reporting en risicobeheer versterken, maar ook nieuwe kwetsbaarheden introduceren. Wanders ziet de grootste fouten niet alleen ontstaan door slechte data, maar ook door slechte datadefinities, onduidelijk data-eigenaarschap en te veel vertrouwen in systemen die zelf verbanden kunnen gaan leggen.

“Er zijn legio voorbeelden dat opeens salarisgegevens van medewerkers verschijnen in zoekopdrachten. Of dat zulke gegevens intern veel breder zichtbaar worden dan de bedoeling is. Denk aan het voorval bij de gemeente Amsterdam waar een salarisanalyse gemaakt is die op een server is gezet. Toen bleek opeens dat veel collega’s de salarisgegevens van medewerkers konden inzien.”

Wat bedoelen we eigenlijk met omzet?
In zijn ervaring begint dat in veel gevallen al bij onjuiste definities. “Laten we het onderscheid maken: je hebt data – de cijfers en flows – maar je hebt ook definitiekwesties. Neem bijvoorbeeld het begrip ‘omzet’: wat bedoelen we eigenlijk met omzet? Het begrip lijkt helder, maar de invulling ervan kan fiscaal, cultureel en operationeel per land of bedrijf verschillen. Zo kan bewust worden gewacht met het nemen van omzet, omdat je er anders belasting over moet betalen.

Daarmee komt de discussie voor Wanders al snel op een fundamenteler punt: “Hoe weet je dat definities kloppen, dat data correct zijn en dat data-eigenaren benoemd zijn, dus wie voor de data verantwoordelijk is? En hoe weet je dat systemen niet gaan hallucineren door zelf allerlei verbanden te gaan leggen en bijzondere uitkomsten te creëren?”

Verantwoordelijkheid voor AVG, DORA, NIS-2 en de AI Act
Op deze punten legt Wanders in zijn werk veel nadruk, omdat in de governance ook de verantwoordelijkheid voor AVG, DORA, NIS-2 en de AI Act samenkomt, en organisaties daaraan ook moeten voldoen.

Dan kom je volgens Wanders al snel uit bij AI-geletterdheid, en dat is in zijn ogen een belangrijke voorwaarde. “Medewerkers die hiermee werken, moeten heel goed weten wat het betekent, waar het vandaan komt, wat de beperkingen zijn en met welke wettelijke voorschriften ze te maken hebben.”

Organisatie AI-geletterd maken
“In de financiële sector is het zelfs verplicht, en bij beursgenoteerde ondernemingen geldt dat ook. Je ziet dan ook dat veel ondernemingen nu bezig zijn om hun organisatie AI-geletterd te maken.”

Hij voegt daar een opvallend modern risico aan toe: schijnproductiviteit. “Omdat AI je verleidt om steeds meer vragen te stellen, ga je steeds dieper en haal je er steeds meer bij. Dat voelt productief, maar je raakt verder weg van de kern, waardoor de relevantie verloren gaat.”

AI in Control | Voor accountants en auditors

AI verandert audit en accountancy in hoog tempo. Zonder grip op data, governance en compliance nemen ook de risico’s toe. In deze eendaagse cursus leer je hoe je AI-toepassingen verantwoord beoordeelt, data-integriteit bewaakt en met meer zekerheid adviseert over de betrouwbare inzet van AI binnen organisaties. Praktisch, actueel en direct toepasbaar, met een concrete use case en een gastspreker.

Bekijk het programma | Meld je direct aan

Een praktische manier om dat te begrenzen is volgens hem simpel: werk met prompts en kaders die de verdieping afbakenen. Wanders wil innovatie niet afremmen. Zijn advies is juist om ermee aan de slag te gaan, mits de basis klopt. Voor hem begint dat bij de IT-omgeving waarin je werkt.

“Het moet plaatsvinden in een beveiligde omgeving en er moet geen data teruggezonden worden naar het pakket. Bij grote ondernemingen is dat doorgaans al ingericht, maar het principe geldt breder: begin veilig, werk afgeschermd en kijk van daaruit verder.”

Praktisch inzetten om grip te vergroten
Vanuit zo’n omgeving kun je AI vervolgens heel praktisch inzetten om grip te vergroten. “Bijvoorbeeld door met AI te analyseren of data aan functionarissen zijn toegewezen, waar zich IT-zwakheden en risico’s bevinden en waar de integriteit van informatie kwetsbaar wordt. Op deze manier borg je je data-integriteit.” Het interessante en uitdagende is volgens hem dat AI hier niet alleen onderwerp van governance is, maar ook een hulpmiddel om governance beter te organiseren.

Daarom vindt hij het zonde als organisaties te lang blijven nadenken. “Dus gewoon ermee aan de slag gaan als je al in een beveiligde omgeving bent.” Wel pleit hij ervoor om AI niet binnen één functie op te sluiten. Een innovatieteam met mensen uit sales, logistiek, HR en finance levert vaak de beste inzichten en creativiteit op. Innovatie en ideeën komen ook bij de AI als assistent vandaan.

Wat je morgen al kunt doen
Voor finance professionals die nu denken: hier moet ik iets mee, is zijn eerste advies opvallend praktisch. Kijk intern goed naar wie er al mee bezig is. In veel organisaties is al meer kennis aanwezig dan gedacht. “Zo gaf ik een workshop in Zeeland en daar bleek één medewerker al ontzettend ver te zijn. Dat was heel interessant, want dan kun je al sparrend met elkaar de anderen ook laten zien wat er al mogelijk was.”

Daarna volgt de noodzaak van keuzes maken. Het aanbod aan tools is overweldigend en groeit met de dag. “We hebben de standaardpakketten zoals Copilot, Claude, ChatGPT, maar je moet op een gegeven moment gewoon je keuzes maken. Ik heb gisteren ook weer drie nieuwe AI-tools gezien en het is allemaal even fantastisch en mooi. Wordt het een veilige Copilot-omgeving of een veilige ChatGPT-omgeving? Dat soort beslissingen helpt om focus te krijgen en niet te verdrinken in de inmiddels duizenden applicaties die beschikbaar zijn.”

Tegelijk moet het risicobesef voortdurend meelopen. Voor Wanders is dat geen reden om af te wachten, maar om bewust en stapsgewijs te beginnen: bouw intern kennis op, kies een veilige omgeving en houd rekening met wet- en regelgeving en ethische grenzen. “Het is geweldig om ermee aan de slag te gaan. Het is uitdagend, het is nieuw. Het is een extra assistent, een medewerker die je erbij krijgt. Het gaat je ontzettend helpen.” Zijn slotboodschap is dan ook helder: “Ga er verstandig en enthousiast mee aan de slag!”

Lees ook: Laat AI werken, bepaal zelf de koers: dr. Roland van der Vorst over nieuwsgierigheid, ervaring en menselijk oordeel

AI in Control | Voor accountants en auditors

AI verandert audit en accountancy in hoog tempo. Zonder grip op data, governance en compliance nemen ook de risico’s toe. In deze eendaagse cursus leer je hoe je AI-toepassingen verantwoord beoordeelt, data-integriteit bewaakt en met meer zekerheid adviseert over de betrouwbare inzet van AI binnen organisaties. Praktisch, actueel en direct toepasbaar, met een concrete use case en een gastspreker.

Bekijk het programma | Meld je direct aan