Gepensioneerde Airbus-accountant toch doorgehaald voor 3 maanden

Een accountant van EY die de jaarrekening 2019 van Airbus controleerde, heeft onvoldoende controle-informatie verkregen over mogelijke fraude door overtreding van wetten en regels. Dat concludeert de Accountantskamer. De accountant, die al met pensioen is, wordt toch voor drie maanden doorgehaald.

Het feit dat Airbus een groot beursgenoteerd bedrijf is, maakt de verantwoordelijkheid van de accountant des te groter. Mede hierom oordeelt de tuchtrechter dat een tijdelijke doorhaling op zijn plaats is.

De tuchtzaak vond in november plaats onder grote belangstelling. De tuchtklacht komt voort uit een incidentenonderzoek door de AFM nadat Airbus in 2020 een megaschikking trof met overheden in diverse landen. De vliegtuigbouwer zou tussen 2008 en 2015 in diverse landen gebruik hebben gemaakt van handelsagenten die smeergeld betaalden aan hooggeplaatste functionarissen. Daarmee sleepte de vliegtuigbouwer grote orders binnen.

De corruptie vond plaats in onder andere Maleisië, Sri Lanka, Taiwan, Indonesië, Ghana, China, Zuid-Korea, Saudi-Arabië en Rusland. Dit alles komt naar voren uit onderzoek door de autoriteiten van Frankrijk, Engeland en de Verenigde Staten.

180 vliegtuigen gekocht
Tussen oktober 2005 en eind 2014 kochten AirAsia en AirAsia X in totaal 180 vliegtuigen met behulp van smeergeldbetalingen. Airbus betaalde hier 50 miljoen dollar aan medewerkers en bestuurders van die twee luchtvaartmaatschappijen. Airbus stortte tussen 2012 en 2017 ruim 24 miljoen dollar in een fonds dat officieel bestemd was ter bevordering van de samenwerking in de Chinese luchtvaartindustrie. In werkelijkheid werden hiermee plezierreisjes van Chinese ambtenaren betaald, om een aantal voorbeelden aan te halen.

Het statutair in Nederland gevestigde Airbus schikte voor 3,6 miljard euro. Volgens de AFM heeft de accountant nagelaten de risico’s naar een aanvaardbaar laag risico terug te brengen. Hij was eindverantwoordelijk en gaf de goedkeurende verklaring af voor de jaarrekening 2019.

34 kantjes
In een uitvoerig uiteengezette uitspraak van 34 kantjes gaat de tuchtrechter in op de verwijten, de verweren en haar eigen conclusies. Daarin ontkomt de tuchtrechter er niet aan ook veel teksten in het Engels op te nemen.

In 2019 was er nog geen schikking getroffen. De accountant heeft het risico ‘Litigation, claims and risks of non-compliance with laws and regulations’ geduid als een frauderisico. Ook zag hij risico voor ‘management override‘, in dit geval het ‘kleiner maken’ van de verwachte financiële gevolgen van het nog lopend onderzoek’

Gevolg van corruptie
Zijn werkzaamheden waren niet gericht op het risico op een materiële fout in de jaarrekening als gevolg van corruptie in 2019, maar richtte zich op het ’testen van de stand en voortgang van de remediation omdat dit naar verwachting impact zou hebben op de lopende onderzoeken en de mogelijkheid en hoogte van de schikking.’

Het risico op niet-naleving van anti-corruptieregelgeving in dat jaar zag hij niet als frauderisico, omdat Airbus in 2015 al alle betalingen had stopgezet, dit deel van de organisatie had stopgezet waar smeergeld betaald en medewerkers had ontslagen. De risico’s zaten vooral in de betalingen aan handelsagenten. Die waren in 2019 al zeer fors gereduceerd.

Verbetermaatregelen van het Compliance Framework
De AFM meent dat juist nergens uit blijkt dat ‘de controleaanpak er uitsluitend op gericht zou zijn om vast te stellen dat voldoende voortgang werd gemaakt in de verbetermaatregelen van het Compliance Framework’. Ook de tuchtrechter is van oordeel dat deze ‘nuancering’ niet uit het dossier blijkt. Daarin staat duidelijk dat het geïdentificeerde risico inzake niet-naleving door betrokkene als een frauderisico is aangemerkt.

De Accountantskamer ziet ook dat de accountant het frauderisico formuleerde op het moment dat er nog geen schikking getroffen was. Het was zelfs verre van zeker of die schikking er kwam. Maar dat was wel een feit op moment van afgeven van de verklaring.

Nuancering nog valide?
De tuchtrechter vraagt zich dan ook af of zijn nuancering van het risico dan nog wel valide was. En de rechter vindt van niet. Uit niets blijkt dat de schikking voor hem aanleiding was zijn eerdere inschattingen met betrekking tot het frauderisico te heroverwegen. “Het feit dat een schikking was getroffen met betrekking tot het verleden maakte dat risico niet anders, mede omdat – zoals betrokkene ter zitting heeft verklaard – Airbus zich geen enkele misstap kon veroorloven, nu dat mogelijk tot heropening van het onderzoek door de autoriteiten zou leiden.”

De accountant heeft geen voldoende en geschikte controle-informatie verkregen om het door hem onderkende frauderisico inzake niet-naleving van wet- en regelgeving tot een aanvaardbaar niveau terug te brengen. Daarmee heeft betrokkene gehandeld in strijd met het fundamentele beginsel van vakbekwaamheid en zorgvuldigheid, vindt de tuchtrechter.

“Dat betekent dat op het moment dat betrokkene zijn controleverklaring heeft afgegeven, het risico bestond dat afwijkingen van materieel belang onopgemerkt waren gebleven, die bij een adequate uitvoering van de controle aan het licht zouden zijn gekomen. Of deze afwijkingen zich al dan niet hebben voorgedaan is daarbij niet van belang”, oordeelt de rechter.

De accountant heeft zich ruim 2 jaar terug al laten uitschrijven uit het register.